kavakli
14.11.2006, 16:57
Emlek Yöresinde Âşıklık Geleneği
Emlek yöresi, Şarkışla’nın Batı ve Kuzeybatısında Kızılırmak vadisinde yer alan; Turna, Şeme, Kılıç, Karababa, Nalbant, Akdağ ve Sırıklıdağlarla çevrilmiş olan bölgedir. Bugün, Emlek yöresinde büyük çoğunluğu Şarkışla’da olmak üzere Yıldızeli, Gemerek, Pınarbaşı, Sarıoğlan ve Akdağmadeni’nde 80 civarında köy vardır. Bunların içinde Kaldurak, Verdikışlası gibi pek çok yerleşim merkezi bugün mevcut değildir.
Emlek yöresine dahil edilen köylerin başlıcaları şunlardır:
Ağçakışla, Ağcaşehir, Akçasu, Alaçayır, Alaman (Veziralan/Başkışla), Baclu, Bağçacık, Bağlararası (Adıyaman), Başağaç, Benlihasan (Hekimkışlası), Belviran, Beyyurdu (Köylez), Bozhüyük, Bozkurt, Burhan, Canabdal (Alınpınarı), Güdül, Çakal, Çamlıca (Kürtköyü), Çanakçı (Osmanlı), Çepni-Çunkar, Çınarcık, Dendil, Davulalan, Emlekhüyük (Karaüyük), Kaleköy, Karacaören, Kavak, Mezra, Eskiyurt (Alakilise), Faraşderesi, Gaziköyü, Göynüklü, Güdül, Gülören, Hardal (Hatir), Hocabey (Hızırbey), İğdecik (İğdelüce), İlyashacı, İnciğin, Kapaklıpınar, Kaplan, Karacaören (Karacaviran), Karadere, Karaözü, Kavak, Keklicek, Kümbet, Mescit, Nallı, Ortaköy (Ortakışla), Ortatepe, Ortatopaç, Otluk, Örtülü, Pınarcık, Saraç, Sarıkaya (Kürtaraposman), Sarıtekke (Sarıabdal), Sivralan, Temecik, Tekmen, Tezekçikavağı (Temecik), Viranşehir, Yahyalı, Yalanı, Yassıkışla, Tavşancudı, Yenice, Yuvalıçayır, Yükselen (İğdiş).
Bu köy ve beldelerden Bozhüyük Yozgat Akdağmadeni’ne, Alakilise, Burhan, Dendil, Keklicek, Tekmen Gemerek’e, Davulalan, Nallı ve Yuvalıçayır Yıldızeli’neKaraözü de Kayseri’ye bağlıdır.
Çalışmamızda salt Şarkışla değil Gemerek, Yıldızeli ile Kayseri’nin Sarıoğlan ve Pınarbaşı ilçelerindeki Emlek köyleri âşıklarını incelemeye tâbi tuttuk. Bazı köylerde çok sayıda âşığın yetişmesinin yanında, bazılarında da hiç bir âşığın yetişmediğini gördük. Âşıklık geleneğinin bu bölgede canlı olarak yaşatıldığı gerçeği göz önünde tutulursa, bu köylerde de âşıkların var olabileceği ihtimalini düşünmek durumundayız. Uzun vadede köy köy yapılacak bir çalışmada isim tespit edemediğimiz köylerde de unutulmuş bazı âşıkları ortaya çıkarmamız söz konusu olabilecektir. Tespit ettiğimiz âşıkların köylere göre dağılımları diger sayfaya yazılmıştır
Aşağıdaki tabloya göre en fazla âşığın 18 âşıkla Beyyurdu köyünden çıktığını görmekteyiz. Diğer köylerdeki âşıkların sayıları da şöyledir: Saraç 13, Ortaköy 10, Hüyük, Kümbet 9, Sivralan 8, Eskiyurt, Yahyalı 5, Hardal, İğdecik İlyashacı, Sarıkaya ve Yükselen 4, Ağcakışla, Çepni, Davulalan, Karaözü 3, Gülören, Hocabey, Mescit, Sarıtekke, Temecik 2, Ağcasu, Alaman, Bozhüyük, Kaleköy, Nallı, Yalanı Kavak ve Yuvalıçayır 1.
Emlekli âşıkların köylere göre dağılımı göz önüne alındığında, âşıkların en fazla Beyyurdu, Ortaköy, Hüyük, Kümbet, Saraç ve Sivralan köylerinde kümelendiğini görmekteyiz. Yöredeki köy sayısının fazlalığı ve âşıklık geleneğinin yaygın olması âşık sayısının da çok olması sonucunu doğurmuştur.
Yetişen âşıklar içinde Kemter, Veli, Ali izzet Özkan ve Mihmani gibi gücünü ispatlamış ve ülke çapında ün kazanmış, hatta Âşık Veysel gibi ünü ülke dışına taşmış olanlar vardır.
Yukarıda kaydettiğimiz âşıkların yüzyıllara göre dağılımı şöyledir: 17. yüzyıl 1, 18. yüzyıl 4, 19. yüzyıl 22, 20. yüzyıl 99.
İsimlerini sıraladığımız âşıklardan dokuzu kadındır. Bunlar; Cemile Uzundal (1932-Ağcasu), Dudu (19. yüzyıl-Kümbet), Emine (1810-Beyyurdu), Fadime (19. yüzyıl-Sivralan), Fatma Hasgül (1952-Mescit), Kamer (18. yüzyıl-İğdecik), Gülhanım (20. yüzyıl-Saraç ), Yeter (1922-Saraç)’dir.
Sivas coğrafi alan olarak Türkiye’nin ikinci büyük ilidir. Tarihte önemli bir yerleşim merkezidir. Bu özelliğinden dolayı birçok Türk boyuna ve kültüre beşiklik etmiştir. Önemli bir eyalet merkezi iken geçen zaman içerisinde iktisadi açıdan devamlı gerilemiş ve bugün Türkiye’de en çok göç veren iller arasında yerini almıştır.
Zengin bir folklora sahip olan Sivas’ta, tespitlerimize göre şimdiye kadar 450 civarında âşık yetişmiştir. Bunlardan 126’sı Emlekli'dir. Nihai rakam olmayan bu sayının, bulunacak bilgi ve belgelerle daha da artacağı şüphesizdir. Bu durumda aklımıza şu soru gelmektedir: Acaba buradaki âşıkların çok oluşu hangi sebepten kaynaklanmaktadır? Aslında âşıklar yöresi olarak adlandırılan Sivas için de aynı soru geçerlidir. Yöredeki âşık sayısının fazlalığı şu şartlar sağlamıştır. Alıntıdır yakin köylüm olan Dogan KAYA ya teşekkürlerimi bi borc bilirim yöremizi cok güzel bi sekilde arastirmis ve sunmustur . paylasmak ve yöremizi hepinizin tanimasini istedim..
Emlek yöresi, Şarkışla’nın Batı ve Kuzeybatısında Kızılırmak vadisinde yer alan; Turna, Şeme, Kılıç, Karababa, Nalbant, Akdağ ve Sırıklıdağlarla çevrilmiş olan bölgedir. Bugün, Emlek yöresinde büyük çoğunluğu Şarkışla’da olmak üzere Yıldızeli, Gemerek, Pınarbaşı, Sarıoğlan ve Akdağmadeni’nde 80 civarında köy vardır. Bunların içinde Kaldurak, Verdikışlası gibi pek çok yerleşim merkezi bugün mevcut değildir.
Emlek yöresine dahil edilen köylerin başlıcaları şunlardır:
Ağçakışla, Ağcaşehir, Akçasu, Alaçayır, Alaman (Veziralan/Başkışla), Baclu, Bağçacık, Bağlararası (Adıyaman), Başağaç, Benlihasan (Hekimkışlası), Belviran, Beyyurdu (Köylez), Bozhüyük, Bozkurt, Burhan, Canabdal (Alınpınarı), Güdül, Çakal, Çamlıca (Kürtköyü), Çanakçı (Osmanlı), Çepni-Çunkar, Çınarcık, Dendil, Davulalan, Emlekhüyük (Karaüyük), Kaleköy, Karacaören, Kavak, Mezra, Eskiyurt (Alakilise), Faraşderesi, Gaziköyü, Göynüklü, Güdül, Gülören, Hardal (Hatir), Hocabey (Hızırbey), İğdecik (İğdelüce), İlyashacı, İnciğin, Kapaklıpınar, Kaplan, Karacaören (Karacaviran), Karadere, Karaözü, Kavak, Keklicek, Kümbet, Mescit, Nallı, Ortaköy (Ortakışla), Ortatepe, Ortatopaç, Otluk, Örtülü, Pınarcık, Saraç, Sarıkaya (Kürtaraposman), Sarıtekke (Sarıabdal), Sivralan, Temecik, Tekmen, Tezekçikavağı (Temecik), Viranşehir, Yahyalı, Yalanı, Yassıkışla, Tavşancudı, Yenice, Yuvalıçayır, Yükselen (İğdiş).
Bu köy ve beldelerden Bozhüyük Yozgat Akdağmadeni’ne, Alakilise, Burhan, Dendil, Keklicek, Tekmen Gemerek’e, Davulalan, Nallı ve Yuvalıçayır Yıldızeli’neKaraözü de Kayseri’ye bağlıdır.
Çalışmamızda salt Şarkışla değil Gemerek, Yıldızeli ile Kayseri’nin Sarıoğlan ve Pınarbaşı ilçelerindeki Emlek köyleri âşıklarını incelemeye tâbi tuttuk. Bazı köylerde çok sayıda âşığın yetişmesinin yanında, bazılarında da hiç bir âşığın yetişmediğini gördük. Âşıklık geleneğinin bu bölgede canlı olarak yaşatıldığı gerçeği göz önünde tutulursa, bu köylerde de âşıkların var olabileceği ihtimalini düşünmek durumundayız. Uzun vadede köy köy yapılacak bir çalışmada isim tespit edemediğimiz köylerde de unutulmuş bazı âşıkları ortaya çıkarmamız söz konusu olabilecektir. Tespit ettiğimiz âşıkların köylere göre dağılımları diger sayfaya yazılmıştır
Aşağıdaki tabloya göre en fazla âşığın 18 âşıkla Beyyurdu köyünden çıktığını görmekteyiz. Diğer köylerdeki âşıkların sayıları da şöyledir: Saraç 13, Ortaköy 10, Hüyük, Kümbet 9, Sivralan 8, Eskiyurt, Yahyalı 5, Hardal, İğdecik İlyashacı, Sarıkaya ve Yükselen 4, Ağcakışla, Çepni, Davulalan, Karaözü 3, Gülören, Hocabey, Mescit, Sarıtekke, Temecik 2, Ağcasu, Alaman, Bozhüyük, Kaleköy, Nallı, Yalanı Kavak ve Yuvalıçayır 1.
Emlekli âşıkların köylere göre dağılımı göz önüne alındığında, âşıkların en fazla Beyyurdu, Ortaköy, Hüyük, Kümbet, Saraç ve Sivralan köylerinde kümelendiğini görmekteyiz. Yöredeki köy sayısının fazlalığı ve âşıklık geleneğinin yaygın olması âşık sayısının da çok olması sonucunu doğurmuştur.
Yetişen âşıklar içinde Kemter, Veli, Ali izzet Özkan ve Mihmani gibi gücünü ispatlamış ve ülke çapında ün kazanmış, hatta Âşık Veysel gibi ünü ülke dışına taşmış olanlar vardır.
Yukarıda kaydettiğimiz âşıkların yüzyıllara göre dağılımı şöyledir: 17. yüzyıl 1, 18. yüzyıl 4, 19. yüzyıl 22, 20. yüzyıl 99.
İsimlerini sıraladığımız âşıklardan dokuzu kadındır. Bunlar; Cemile Uzundal (1932-Ağcasu), Dudu (19. yüzyıl-Kümbet), Emine (1810-Beyyurdu), Fadime (19. yüzyıl-Sivralan), Fatma Hasgül (1952-Mescit), Kamer (18. yüzyıl-İğdecik), Gülhanım (20. yüzyıl-Saraç ), Yeter (1922-Saraç)’dir.
Sivas coğrafi alan olarak Türkiye’nin ikinci büyük ilidir. Tarihte önemli bir yerleşim merkezidir. Bu özelliğinden dolayı birçok Türk boyuna ve kültüre beşiklik etmiştir. Önemli bir eyalet merkezi iken geçen zaman içerisinde iktisadi açıdan devamlı gerilemiş ve bugün Türkiye’de en çok göç veren iller arasında yerini almıştır.
Zengin bir folklora sahip olan Sivas’ta, tespitlerimize göre şimdiye kadar 450 civarında âşık yetişmiştir. Bunlardan 126’sı Emlekli'dir. Nihai rakam olmayan bu sayının, bulunacak bilgi ve belgelerle daha da artacağı şüphesizdir. Bu durumda aklımıza şu soru gelmektedir: Acaba buradaki âşıkların çok oluşu hangi sebepten kaynaklanmaktadır? Aslında âşıklar yöresi olarak adlandırılan Sivas için de aynı soru geçerlidir. Yöredeki âşık sayısının fazlalığı şu şartlar sağlamıştır. Alıntıdır yakin köylüm olan Dogan KAYA ya teşekkürlerimi bi borc bilirim yöremizi cok güzel bi sekilde arastirmis ve sunmustur . paylasmak ve yöremizi hepinizin tanimasini istedim..