polata
27.11.2006, 12:44
Dünya devletler tarihine baktığımızda 15. asırla birlikte hakimiyet veya sömürgeci anlayışın yakın bölgeden, uzak bölgeye doğru kaydığını söylemek yanlış olmaz. Dünya ekonomik, politik ve askeri sahnesinde söz sahibi olmanın, kısaca dünyanın güçlü devletleri arasında bulunmanın şartı, ülke sınırlarından çok uzaklarda bile söz sahibi olup, egemenlik/hakimiyet kurmaktan geçmektedir. Bir anlamda ekonomik, coğrafi, askeri ve siyasi önemi olan bölgelerde ki söz hakkınız sizin büyüklüğünüz ile doğru orantılıdır.
1990-1991 kışında gerçekleşen Körfez savaşının temel nedenlerinden biriside, yakın egemenlik kurma eğiliminde ki Irak’a karşı daha güçlü ve büyük olan uzak/dünya egemenlik anlayışının tepki göstermesidir.
Bu savaşın sonuçlarından belki de en önemlisi, ABD’nin 20. asrın özellikle ikinci yarısında kimi dönemlerinde ortaya sürdüğü ve kullandığı Kürt kartının, bu sefer çok farklı bir şekilde yeniden kullanılmaya başlanılmasıdır. 36’ncı paralelin üzerinde yok edilen Irak devlet hakimiyeti, bölge yerel yönetimlerine başta siyasi olmak üzere sağlanan olanaklar, ABD’nin bu sefer çok farklı bir Kürt politikası olduğunun bir göstergesidir.
Amerika Birleşik Devleti ve ona bağlı müttefik ülkelerin Irak’ı sözde demokrasi getirme ve Saddam Hüseyin yönetimini bertaraf etme harekatı ile Kürt politikası yeni bir sürece girmiştir.
Irak’ta oluşan duruma baktığımızda buna ait işaretleri görmemiz mümkündür. Şu anda Irak devlet bütünlüğünün korunduğunu söylemek mümkün ise de orta ve güney Irak’da dinsel temele dayalı acımasız bir iç savaşla birlikte, koşulsuz ABD karşıtlığı hakimken kuzey’de sessiz sedasız ancak emin adımlarla ABD destekli olarak oluşturulan yeni bir siyasi yapı gözlenebilmektedir.
Bu durumu netleştirmek açısından bazı uygulama örneklerine bakmak yeterli olacaktır. Kuzey Irak’lı veya batı emperyalist deyimi ile Irak Kürdistan’ının siyasi örgüt mensupları ve bürokratlarınca zaman zaman dile getirilen otonom bölge, federasyon, ayrı devlet söylemleri ile ABD ve İngiliz televizyon kanallarına verilen reklamlar bu sürecin Iraklı Kürt milliyetçilerinin self determinasyon çabalarının meyvelerini vereceği konusunda ipucu vermektedir.
Ortadoğu gibi, dünya enerji piyasası için önemli bir bölgede hakimiyet sağlamak, dengeleri oluşturmak ve söz sahibi olmak zor olduğu kadar dünya hakimiyeti açısından da önemlidir. Hakimiyetin sağlanması uygulamalarından birisi, o bölge ülkelerinin iç etnik yapı taşları üzerinde zaman zaman oynamak, kargaşa ortamı içerisinde ülkelerin dinamizmini dıştan içe çevirmek, hassas etnik ve dinsel dengeleri kendi lehinize kullanmaktır.
Irak, İran ve Türkiye üçgeninde yer alan Kürt toplumunu self determinasyon talepleri kimi dönem ABD tarafından desteklenmiştir. Ancak şu andaki görünüm açısından ABD’nin Irak da yerleşik Kürtlerin self determinasyon taleplerini açık bir şekilde olmasa bile, öncekilerden daha güçlü olarak desteklediği aşikardır.
Bu noktada bir tespiti belirtmek gerekir; geçmiş tarihlerde devlet kurmamış, bölgesel hakimiyet oluşturmamış ulusların/ırkların devlet kurmaları imkansız olmasa bile çok güçtür.
Şayet ABD’nin planları, Irak’ı federal bir yapıya kavuşturma ve Kürtlerin bu devlete bağlı otonom-federal bir hükümet olmasını sağlama ya da bağımsız bir Kürt devletinin kurulması yönünde olabilir. Bu şıkların en sonuncusunu değerlendirdiğimiz de kuzey Irak’ta bağımsız bir Kürt devletinin kurulması Türkiye iç yapısı açısından önemli siyasi gelişmelere neden olabilecektir.
Kuzey Irak’ta kurulacak olan bir Kürt devleti, İran ve Türkiye açısından kendi iç etnik yapıları bakımından kabul edilemez bir oluşumdur. Böyle bir oluşum Türkiye ve İran’da yaşayan Kürtlerin kendi ırklarından bir devlet tarafından desteklenmesi, korunması, haklarının savunması anlamına gelmekle kalmayıp, ayrılıkçı fikrin gelişmesi ve umutlarını koruması anlamına da gelecektir.
Ancak Kuzey Irak’ta oluşabilecek bir Kürt devletinin sorunsuz olacağını düşünmek yanılgı olur. Kuzey Irak bölgesinde Kurmançi, güney bölgesinde Sorani ana diyalektiklerinin yanı sıra Gurani, diğer diyalektiklerin ve dillerin bulunması gibi dilsel sorunlar olduğu gibi, Sünni (Şafi, Hanefi), Şii (Caferi, Ehl-i Hak) dinsel ayrımlarda sorun teşkil etmektedir.
Bütün bu oluşumların Türkiye açısından siyasi ve bölgesel neticelerinin yanı sıra, en büyük sorun Alevi inançta ki insanlar arasında yaşanacağı kesindir. Kuzey Irak’ta gerçekleşecek bir Kürt devletinin sonuçlarının Türkiye’ye yansıması durumunda bir tercih yapma durumunda kalacak olan toplulukların başında Aleviler gelmektedir.
Yıllar önce kimsin diye sorulduğunda kişiler Türk, Zaza veya Kürt kökenli olduklarını bir kenara bırakıp Aleviyim diye kendini tanımlardı. Alevilik, kişiler için dinsel olduğu kadar etnik bir kimliği de ihtiva etmekteydi. Ancak son dönemlerde bu soru karşısında Alevi kelimesinin önünde veya arkasında etnik kimlikte belirtilmeye başlandı.
Türk Aleviler için belirtme nedenleri, kendilerinin ayrılıkçı Kürt harekatı ile aynı görülmemesini sağlamak, bu ülke ve ulusun gerçek harcı olduğunu belirtmek. Kürt ve Zaza Alevilerin belirtme nedeni ise, dinsel kimliklerinin yanı sıra etnik kimlikleri nedeni ile bazı haklarının yok sayılmasına isyan olduğu kadar kendi etnik kimliklerinin var olduğunun gösterilmesidir.
Zor olan seçim Türk, Kürt veya Zaza olsun bütün Aleviler için geçerlidir. İleride gerçekleşe bilecek bu tür bir oluşumda nerede olunursa olunsun azınlık olunacağı kesindir. İster Türkiye de ister oluşabilecek Kürt devletinde olsun etnik kökeni Türk, Kürt veya Zaza olsun yine dinsel inancı nedeni ile azınlıkta kalacaktır.
Tercihin son ana bırakılması mı yoksa şimdi yapılması mı daha uygundur bilmiyoruz. Bildiğimiz böyle bir tercihin olabileceği, sonuçlarının ise belirsizliğidir.
Ali Polat
03.11.2006
(http://polata.azbuz.com)
1990-1991 kışında gerçekleşen Körfez savaşının temel nedenlerinden biriside, yakın egemenlik kurma eğiliminde ki Irak’a karşı daha güçlü ve büyük olan uzak/dünya egemenlik anlayışının tepki göstermesidir.
Bu savaşın sonuçlarından belki de en önemlisi, ABD’nin 20. asrın özellikle ikinci yarısında kimi dönemlerinde ortaya sürdüğü ve kullandığı Kürt kartının, bu sefer çok farklı bir şekilde yeniden kullanılmaya başlanılmasıdır. 36’ncı paralelin üzerinde yok edilen Irak devlet hakimiyeti, bölge yerel yönetimlerine başta siyasi olmak üzere sağlanan olanaklar, ABD’nin bu sefer çok farklı bir Kürt politikası olduğunun bir göstergesidir.
Amerika Birleşik Devleti ve ona bağlı müttefik ülkelerin Irak’ı sözde demokrasi getirme ve Saddam Hüseyin yönetimini bertaraf etme harekatı ile Kürt politikası yeni bir sürece girmiştir.
Irak’ta oluşan duruma baktığımızda buna ait işaretleri görmemiz mümkündür. Şu anda Irak devlet bütünlüğünün korunduğunu söylemek mümkün ise de orta ve güney Irak’da dinsel temele dayalı acımasız bir iç savaşla birlikte, koşulsuz ABD karşıtlığı hakimken kuzey’de sessiz sedasız ancak emin adımlarla ABD destekli olarak oluşturulan yeni bir siyasi yapı gözlenebilmektedir.
Bu durumu netleştirmek açısından bazı uygulama örneklerine bakmak yeterli olacaktır. Kuzey Irak’lı veya batı emperyalist deyimi ile Irak Kürdistan’ının siyasi örgüt mensupları ve bürokratlarınca zaman zaman dile getirilen otonom bölge, federasyon, ayrı devlet söylemleri ile ABD ve İngiliz televizyon kanallarına verilen reklamlar bu sürecin Iraklı Kürt milliyetçilerinin self determinasyon çabalarının meyvelerini vereceği konusunda ipucu vermektedir.
Ortadoğu gibi, dünya enerji piyasası için önemli bir bölgede hakimiyet sağlamak, dengeleri oluşturmak ve söz sahibi olmak zor olduğu kadar dünya hakimiyeti açısından da önemlidir. Hakimiyetin sağlanması uygulamalarından birisi, o bölge ülkelerinin iç etnik yapı taşları üzerinde zaman zaman oynamak, kargaşa ortamı içerisinde ülkelerin dinamizmini dıştan içe çevirmek, hassas etnik ve dinsel dengeleri kendi lehinize kullanmaktır.
Irak, İran ve Türkiye üçgeninde yer alan Kürt toplumunu self determinasyon talepleri kimi dönem ABD tarafından desteklenmiştir. Ancak şu andaki görünüm açısından ABD’nin Irak da yerleşik Kürtlerin self determinasyon taleplerini açık bir şekilde olmasa bile, öncekilerden daha güçlü olarak desteklediği aşikardır.
Bu noktada bir tespiti belirtmek gerekir; geçmiş tarihlerde devlet kurmamış, bölgesel hakimiyet oluşturmamış ulusların/ırkların devlet kurmaları imkansız olmasa bile çok güçtür.
Şayet ABD’nin planları, Irak’ı federal bir yapıya kavuşturma ve Kürtlerin bu devlete bağlı otonom-federal bir hükümet olmasını sağlama ya da bağımsız bir Kürt devletinin kurulması yönünde olabilir. Bu şıkların en sonuncusunu değerlendirdiğimiz de kuzey Irak’ta bağımsız bir Kürt devletinin kurulması Türkiye iç yapısı açısından önemli siyasi gelişmelere neden olabilecektir.
Kuzey Irak’ta kurulacak olan bir Kürt devleti, İran ve Türkiye açısından kendi iç etnik yapıları bakımından kabul edilemez bir oluşumdur. Böyle bir oluşum Türkiye ve İran’da yaşayan Kürtlerin kendi ırklarından bir devlet tarafından desteklenmesi, korunması, haklarının savunması anlamına gelmekle kalmayıp, ayrılıkçı fikrin gelişmesi ve umutlarını koruması anlamına da gelecektir.
Ancak Kuzey Irak’ta oluşabilecek bir Kürt devletinin sorunsuz olacağını düşünmek yanılgı olur. Kuzey Irak bölgesinde Kurmançi, güney bölgesinde Sorani ana diyalektiklerinin yanı sıra Gurani, diğer diyalektiklerin ve dillerin bulunması gibi dilsel sorunlar olduğu gibi, Sünni (Şafi, Hanefi), Şii (Caferi, Ehl-i Hak) dinsel ayrımlarda sorun teşkil etmektedir.
Bütün bu oluşumların Türkiye açısından siyasi ve bölgesel neticelerinin yanı sıra, en büyük sorun Alevi inançta ki insanlar arasında yaşanacağı kesindir. Kuzey Irak’ta gerçekleşecek bir Kürt devletinin sonuçlarının Türkiye’ye yansıması durumunda bir tercih yapma durumunda kalacak olan toplulukların başında Aleviler gelmektedir.
Yıllar önce kimsin diye sorulduğunda kişiler Türk, Zaza veya Kürt kökenli olduklarını bir kenara bırakıp Aleviyim diye kendini tanımlardı. Alevilik, kişiler için dinsel olduğu kadar etnik bir kimliği de ihtiva etmekteydi. Ancak son dönemlerde bu soru karşısında Alevi kelimesinin önünde veya arkasında etnik kimlikte belirtilmeye başlandı.
Türk Aleviler için belirtme nedenleri, kendilerinin ayrılıkçı Kürt harekatı ile aynı görülmemesini sağlamak, bu ülke ve ulusun gerçek harcı olduğunu belirtmek. Kürt ve Zaza Alevilerin belirtme nedeni ise, dinsel kimliklerinin yanı sıra etnik kimlikleri nedeni ile bazı haklarının yok sayılmasına isyan olduğu kadar kendi etnik kimliklerinin var olduğunun gösterilmesidir.
Zor olan seçim Türk, Kürt veya Zaza olsun bütün Aleviler için geçerlidir. İleride gerçekleşe bilecek bu tür bir oluşumda nerede olunursa olunsun azınlık olunacağı kesindir. İster Türkiye de ister oluşabilecek Kürt devletinde olsun etnik kökeni Türk, Kürt veya Zaza olsun yine dinsel inancı nedeni ile azınlıkta kalacaktır.
Tercihin son ana bırakılması mı yoksa şimdi yapılması mı daha uygundur bilmiyoruz. Bildiğimiz böyle bir tercihin olabileceği, sonuçlarının ise belirsizliğidir.
Ali Polat
03.11.2006
(http://polata.azbuz.com)