|
Orijinalini görmek için tıklayınız : Aşık Yoksuli SOZ4406 20.05.2007, 14:07 Aşık Yoksuli 1944 yılında Malatya ili Arapgir ilşçesi Ulaşlı köyünde dünyaya gelmiş, 1985 yılında aramızdan ayrılmıştır. Hakkında çalışmam olan Yoksuli'nin birçok şiiri-türküsü sanatçılarca söylenmektedir; Dalgın Dalgın, Hangi dağın ardındasın sevdiğim, Sunam, Kayıp ettim nazlı yarı ararım... SOZ4406 01.06.2007, 13:34 (*) ÂŞIK YOKSULİ’DEN MAHZUNİ’YE ŞİİRLER Hasat dönemi ve hasat sonlarında köyümüz Ballıkaya’nın (1) kuzeyinde bulunan Kayadibi yöresine konan elekçiler; kalbur, sarat, elek gibi araçları, binek hayvanlarını trampa (takas, değiş-tokuş) yoluyla alır satarlardı. İçlerinde halk deyimiyle “döşürenler” de vardı. Rahmetlik ebem (babamın annesi), “Aman uşak, döşürmeye gelenleri boş çevirmen” derdi. İşte bu grup arasından yetişen Âşık Yoksuli altmışlı-yetmişli yıllarda köyümüzde ve çevremizde Âşık Veysel, Âşık Mahzuni kadar tanınan bir halk ozanıydı. Oldukça genç olmasına karşın, yerel ağzı ve motifleri iyi kullanması/işlemesi nedeniyle plakları zevkle dinlenirdi. “Mühür gözlüm bu güzellik sendeyken”, “Ela gözlüm bu yıl bizim ele gel”,”Bahçenizde bir taş attım vişneye” ve daha birçok türküsü bu dönemlerde okuduğu türkülerdir. Asıl adı Tevabil TEMUROĞLU olan Âşık Yoksuli, 1944 yılında Arapgir’in Ulaşlı köyünde doğar. Yaşamı gereği yoksulluğuyla oradan oraya ailesi ile birlikte dolanır durur. Çok yer gezer. Adını yoksulluğundan alır. Mahzuni, Muhlis Akarsu, Abdullah Papur gibi ozanlarla birlikte hareket eder, onlarla yurt içinde ve dışında konserlere katılır. “Tam bağımsız Türkiye” ideali nedeniyle zamanın yöneticilerine taşlamalar yapar. Bu nedenle de mahpuslara düşer, yaşamı zorluklarla geçer. Ülkemizde yaşanan kargaşanın “Bir oyunun parçası” olduğunu, halkımızın bu oyuna alet olmamasını, ayrımcılığa karşı çıkmasını ister. “Hele aç gözünü bu nasıl ortam” diyerek ülkemizin konumunu Atatürk’e şikâyet eder. Şiirlerinde, toplumsal konuların yanında sevda, gurbet, hasret gibi konuları işler ve bunları seslendirir. Âşık Veysel, Âşık Ali İzzet, Âşık Mahzuni gibi ozanların şiirlerinden etkilenmiş olup, Âşık Mahzuni’yi usta olarak kabul eder. Hem söz hem müzik yönünden karşılıklı olarak birbirlerinden etkilendikleri onları yakından tanıyanlarca dile getirilir. Hatta yetmişli yıllarda Yoksuli’nin, Mahzuni’nin ününe yetişeceğini öne sürenler olur. 12 Eylül döneminde mahpusluk, baskı ve işkenceler sağlığını bozar, 1985 yılında kan kanserinden dolayı aramızdan ayrıldığında daha 41 yaşındadır. Ölümünden sonra kasetleri yeniden yayınlanır. Oğlu Erkan ve kardeşi Naki ailede geleneği sürdürenlerdendir. Yoksuli, birçok halk ozanına benzek yazmıştır. Bunlar arasında Mahzuni başta gelir. Aşağıdaki şiiri, hem Mahzuni’ye benzek oluşu, (2) hem de günümüz ozanlarının belli başlılarını dile getirmesi yönünden oldukça önemlidir. Çeşit çeşit deli vardır dünyada Aladeli kızıl deli mor deli Bir Kırşehir’de biri Konya’da Her köşede birkaç türlü var deli Oy deli deli-Vay deli deli Bizim bu deliler-Başka bir deli Maraş’ta Mahzuni Sivas’ta Veysel Çorum’da Gülabi Tokat’ta bir kel Gürün’de Şah Turna Kangal’da Sümbül Erzincan’da Yusuf Kemter kör deli Oy deli deli- Vay deli deli Bizim bu deliler-Başka bir deli Deliler delisi Nesimi Çimen Feyzullah Çınar’ı unutma aman Baş deli İhsani Zamani yaman Kul Ahmet kendince başka deli Bağlantı Âşık Daimi’yle Davut Sulari Meçhuli koparıp gitti yuları Akarsu Kaçıran deliler piri Çırakman’a uymaz asla her deli Bağlantı Hıdır Abdal delilerin çobanı Zincire vur Ali İzzet ÖZKAN’ı Bakırköylük hele bizim Reyhanî Kul Hasan’ı Elazığ’a sür deli Bağlantı Kızıltuğ’u bağlamalı direğe Meftuni’yi göndermeli nereye Turabi’yi sıkıştırın araya Hele bizim şu Yoksuli zır deli Bağlantı Yoksuli, Mahzuni’yi “Zamanın Pir Sultanı” olarak niteler. Yaşamında bazı olumsuz olayların getirdiği sıkıntılı günlerinde teselli verir. Kara günün ömrü kısa Olur dost Mahzuni olur Kara günde dostun ise Sorur dost Mahzuni sorur Ağlama cananım Sızlama cananım Ciğerimi dağlama Yaran olur yoldaş olur Geniş günde yüze gülür Yiğit başına çok işler Gelir dost Mahzuni gelir Bağlantı Sen bir öz Türk ozanısın Her derdini yazanısın Zamanın Pir Sultancısın Sabır dost Mahzuni sabır Bağlantı Dünya böyle döner devran Kim bağlı kimi seyran Kul Yoksuli sana kurban Olur dost Mahzuni olur Bağlantı (4) Yoksuli’nin başka bir şiiri de Mahzuni’ye “mektup” gibi... Çoktan beri selamını almıyom Gül yüzlü sultanım şahım nasılsın Ne âlemde ne demdesin bilmiyom Canda cananımsın ruhum nasılsın Gine kalemde mi aziz ellerin Kulağımda çınlar tatlı dillerin Ne haldedir bülbüllerin güllerin Bülbülü figanım ahım nasılsın Ayrılalı oldu hayli bir zaman Sinem püryan oldu gayrı eleman Tezinden bir haber aman ha aman Evrendeki şemsi mahım nasılsın Dost Yoksuli Mahzuni’sin andıkça Üstadın elinden içip kandıkça Eşiğindir Kabem yüzün döndükçe İbadetim kıblegahım nasılsın Mahzuni’nin 17 Mayıs 2002 tarihinde aramızdan ayrılması üzerine duygu ve düşüncelerimi not ederken Âşık Yoksuli’nin ona şiirlerinden de söz etmeyi uygun buldum. Umarım gün gelir, “Mahzuni’ye Şiirler” de bir güldeste olur. 3 Haziran 2002 ANKARA (*) Bu yazı, Malatya Kültür Kanat Derneği Yayın organı MAKSAD Dergisinin 3. sayısında yayınlanmıştır. 1) Ballıkaya: Malatya-Hekimhan’a bağlı, Hekimhan-Arguvan ilçeleri arasında orta noktada bir köy. 2) İ. ÖZMEN: Alevi-Bektaşi Şiirleri Antolojisi-Cilt: 5, Kültür Bak. Yay., Ankara 1998, “Mahzuni Şerif, s.509”; “Çeşit çeşit deli vardır dünyada” 3) “Bir Güzelin Efkârından, A/4 4) Plaklardan Seçmeler, B/2 5) Dil Yarası, B/4 |